„Buntownik ze świątynią”, autorstwa Molly Haskell, po raz pierwszy ukazał się we wrześniowym numerze Vogue’a z 1988 roku. Aby otrzymać więcej wspaniałych tekstów z archiwum Vogue’a, zapisz się tutaj do naszego newslettera Nostalgia. James Dean wydał wielki krzyk w środku odpowiedniej dekady, wstrząsając nami wszystkimi gwałtownością i surową potrzebą miłości w swoich występach—a potem odszedł. Jego śmierć w wypadku samochodowym 30 września 1955 roku wywołała kult równie dziki jak kult Valentino: fani gromadzili się w miejscu, gdzie rozbił się porsche Deana, krzycząc i płacząc, podczas gdy inni splądrowali jego mieszkanie i rozebrali jego samochód. Teraz ich następcy, którzy mogą nigdy nie widzieć Na wschód od Edenu ani Buntownika bez powodu w CinemaScope, będą mieli świątynię do odwiedzenia: muzeum w jego rodzinnym mieście Fairmount w Indianie. Nigdy nie byłem kimś, kto zapala świece, ale potrafię zrozumieć fanatyzm wokół Deana. Na wschód od Edenu ukazał się w 1955 roku, tuż przed jego śmiercią; Buntownik pojawił się wkrótce potem; a Olbrzym rok później. Dla tych z nas, którzy byli nastolatkami, gdy zobaczyli jego trzy wielkie role i byli nimi oszołomieni, nowa gwiazda pojawiła się na niebie. Oto była młoda osoba, dla której sama młodość była torturą—ktoś piękny, zdezorientowany i „zły” w sposoby, w jakie my sami się takimi czuliśmy. Jako patron nastolatków umieścił nas na mapie i na zawsze zmienił układ sił. A jako androgyniczna nowa męska ikona poprowadził pierwszą zmianę w rolach płciowych. Nastolatki są teraz instytucją, „rynkiem”, pięćdziesiątym pierwszym stanem z własnym językiem, filmami, gwiazdami brat-packu i arsenałem obron—pogardą i miażdżącym szyderstwem przeciw słabym, nieskutecznym rodzicom. Ale kiedy Dean się pojawił, rodziny—rodziny filmowe—żyły razem w względnej harmonii wspólnych wartości. Chłopcy chcieli dorosnąć jak ich ojcowie (a dziewczęta jak ich matki). Wraz z powojennym sukcesem materialnym Ameryka była gotowa zwrócić się do wewnątrz, ku podmiejskiemu marzeniu, etyce purytańskiej i edypalnym zaroślom, które Freud oświetlił. Przepaść otwierała się między pokoleniami, a Dean stał na jej krawędzi. Kiedy miotał się przeciw pobożnemu, obłudnemu ojcu (prawy patriarcha Raymonda Masseya w Edenie) albo zdominowanemu przez żonę zmywaczowi naczyń (Jim Backus w Buntowniku), albo wściekał się na matkę, która go porzuciła (Jo Van Fleet w Edenie), Dean walczył o emocjonalną szczerość i „autentyczność” przeciw naciskowi epoki na pozory i moralną prawość. Jego ponura twarz na plakatach i jego smętny wygląd opowiadają tylko połowę historii: dając głos temu wszystkiemu, co niewypowiedziane w nastoletniej nędzy, był nieustraszony, zmienny, agresywny, zmuszając każdy sekretny nastrój i tlącą się urazę do wyjścia na jaw. Jego ciało—napięte w jednej chwili, rozluźnione w następnej—było tak wyraziste jak jego głos. „Nie mówi wiele”, mówi Sal Mineo o swoim idolu w Buntowniku bez powodu, „ale kiedy mówi, to mówi to na serio”. Kierował to samo zagubione, tęskne spojrzenie na wszystkich, ponieważ dla niego wszyscy byli potencjalną matką. Dean dzielił androgyniczny wizerunek z niektórymi z największych gwiazd przeszłości—Olivierem, Garbą, Garym Cooperem, Dietrich, Mae West, Katharine Hepburn. Ale Dean posunął to dalej, zacierając granice nie tylko między mężczyzną a kobietą, ale między dorosłym a dzieckiem. Był krzepkim dwudziestoczteroletnim mężczyzną grającym niezdarnego nastolatka, napędzanym polimorficznymi pragnieniami niemowlęcia. „Dziewczęta naprawdę za tobą biegają”, mówi do niego Julie Harris dwa razy w Na wschód od Edenu; i tak, prawie otwarcie po raz pierwszy, robili to chłopcy. Plato Sala Mineo w Buntowniku bez powodu idolizuje go czymś więcej niż koleżeńskim podziwem, który sugeruje jego imiennik. Dean kieruje to samo zagubione, tęskne spojrzenie na wszystkich, ponieważ dla niego wszyscy są potencjalną matką. Podobnie jak u Brando, innego androgynicznego aktora, mieszanka męskich i żeńskich cech Deana mogła pochodzić z bycia dzieckiem artystycznej matki (matka Deana zmarła, gdy miał osiem lat) i odległego ojca biznesmena. W przeciwieństwie do Brando jednak Dean wydaje się bardziej swobodny ze swoją kobiecą stroną i dlatego z kobietami. Dean wydaje się zdefiniował pokolenie, i rzeczywiście, męska „miękkość” stała się powszechna, tak bardzo, że stoicyzm może wracać w tak odświeżająco sztywno-górnowargowych typach jak Kevin Costner i Harrison Ford. Ale „miękki” może być niewłaściwym słowem dla Deana. Wrażliwy, tak, ale przebiegły i tyrański ze swoim geniuszem. Wiedział, jak utrzymać wszystkich w równowadze, sięgnąć w głąb swojej psychiki i mieć ostatnie słowo, jak mogą powiedzieć aktorzy, których przyćmił. Na ekranie i poza nim. Pamiętasz, kiedy jego ukochana, Pier Angeli, odrzuciła niestabilnego romantyka dla Vica Damone’a? Dean przyszedł do kościoła, czekał na zewnątrz na swoim motocyklu i, kiedy panna młoda i pan młody wyszli, z hałasem odpalił swoją maszynę, gdy się całowali. Nasze serca były złamane, ale czy mogło być inaczej? Dean w butach Damone’a, rozpoczynający małżeństwo z lat pięćdziesiątych—z gwiazdorstwem, dziećmi, dojrzałością, starością? Czy nie był o wiele szczęśliwszy na ulicach, jako postać bajroniczna, odpalając swój motocykl, ciesząc się dramatem swojego odrzucenia—i całkowicie kradnąc scenę swojej ukochanej?
Najczęściej zadawane pytania
Oto lista FAQ o From the Archives Rebel with a Shrine
Czym jest From the Archives Rebel with a Shrine
To tytuł w serii From the Archives, która bada historyczną postać, miejsce lub artefakt związany z buntem, oddaniem, lub oboma
Czy to książka, artykuł, podcast czy wystawa
To zależy od formatu serii, ale From the Archives zwykle odnosi się do archiwalnego opowiadania. W większości przypadków to pisemny artykuł lub kolekcja oparta na historycznych zapisach
Co oznacza Rebel with a Shrine
Sugeruje kogoś, kto kwestionował władzę lub tradycję, będąc jednocześnie honorowanym, pamiętanym lub czczonym w sposób przypominający świątynię
Kto jest głównym tematem
Głównym tematem jest zazwyczaj postać buntownika, której życie, śmierć lub dziedzictwo zainspirowało świątynię, memorial lub oddanych zwolenników
Jaki okres czasu obejmuje
Zwykle skupia się na historycznym okresie, kiedy buntownik żył, plus późniejsze lata, kiedy świątynia lub pamięć się rozwinęła
Dlaczego ten temat jest ważny
Pokazuje, jak bunt i cześć mogą istnieć razem i jak historia zamienia złożonych ludzi w symbole
Jakie są korzyści z czytania tego
Zyskujesz jaśniejszy obraz tego, jak pamięć, religia, polityka i bunt nakładają się w historii
Czy potrzebuję wcześniejszej wiedzy historycznej, aby to zrozumieć
Nie. Zwykle jest pisane dla ogólnych czytelników, choć pewna znajomość epoki pomaga
Jakie są common problemy ludzi z tym tematem
Największym problemem jest oddzielenie historycznego faktu od legendy, propagandy i późniejszego oddania
Jak mogę stwierdzić, co jest dokładne
Sprawdź źródła pierwotne, porównaj wielu historyków i zauważ, kiedy twierdzenie pochodzi ze świątyni, legendy lub politycznej relacji
Jakie są przykłady rebel with a shrine
Przykłady mogą obejmować męczenników, bohaterów wyjętych spod prawa, religijnych dysydentów i politycznych buntowników, którzy później byli honorowani przy grobach, świątyniach lub miejscach pamięci
Czy świątynia zawsze jest religijna
Nie. Może być religijna, polityczna, kulturowa lub osobista. Czasami to grób, pomnik, pokój lub miejsce pielgrzymek
Dlaczego buntownicy często dostają świątynie
Ponieważ ludzie podziwiają ich odwagę, widzą ich jako ofiary lub używają ich pamięci do wspierania sprawy
Jakie praktyczne wskazówki pomagają podczas studiowania tego tematu
Zapytaj, kto zbudował