W Lévy Gorvy Dayan Wangari Mathenge składa elementy siebie.

Gdy jej ojciec rozpoczął pracę w Sekretariacie Wspólnoty Narodów—głównym organie międzyrządowym Wspólnoty Narodów—Wangari Mathenge miała zaledwie sześć tygodni, a jej rodzina przeniosła się z Nairobi do Londynu. Pięć lat później wrócili do Kenii, gdzie pozostała, aby chodzić do szkoły. Ale Mathenge—obecnie artystka, która dzieli swój czas między Nairobi a Buckinghamshire w Anglii—nigdy nie czuła, że naprawdę gdzieś przynależy. „Kiedy jestem z Brytyjczykami, mówią: 'Jesteś obcokrajowcem'. Kiedy jestem z Kenijczykami, mówią: 'Jesteś mzungu'. Wszędzie jestem obcokrajowcem" — mówi.

Angielski był jej pierwszym językiem—i językiem będącym w centrum kenijskiego postkolonialnego systemu edukacji—Mathenge ostatecznie nauczyła się suahili, wspólnego języka kenijskich plemion. Ale w przeciwieństwie do swojego starszego rodzeństwa nigdy nie nauczyła się mówić w gikuyu, tradycyjnym języku swoich rodziców (i nazwie największej grupy etnicznej Kenii, do której należy jej rodzina). „Pewnego dnia budzisz się i myślisz: Chwila, kim ja jestem?" — mówi.

Kwestia jej własnej mieszanej tożsamości jest centralna dla multidyscyplinarnej praktyki Mathenge, która składa się głównie z wielkoformatowych obrazów przedstawiających sceny domowe z pewnymi siebie czarnymi postaciami—często będącymi jej alter ego. Czy to poprzez wypełnione wzorami kompozycje, czy głębsze znaczenie za nimi, jej obrazy wyraźnie łączą się z ludźmi: zaledwie siedem lat po jej pierwszej indywidualnej wystawie w Roberts Projects w Los Angeles Mathenge zadebiutowała w Lévy Gorvy Dayan w prestiżowym wrześniowym slocie wystawowym nowojorskiej galerii. Prezentowana do 24 października wystawa „Wangari Mathenge: Re-membering" obejmuje pięć nowych obrazów i pierwsze rzeźby artystki, wykonane we współpracy z jej matką i przyjaciółmi matki w Nairobi.

„W sposobie, w jaki Wangari opowiada skomplikowaną historię, zadając trudne pytania o to, czym jest historia (osobista i zbiorowa), pamięć i znaczenie 'prawdziwej tożsamości', jest szczerość i wyrafinowanie" — pisze w e-mailu galerzystka Amalia Dayan. Następnie opisuje „poczucie dojrzałości i odwagi zarówno w tym, jak podchodzi do koloru i kompozycji, jak i w tym, jak traktuje temat, a nawet swoją drogę jako artystki".

Wangari Mathenge, Re-membering X (I Fall Upon the Earth, I Call Upon the Air), 2026. Olej na płótnie. Praca: 20¾ × 20¾ cala.
Dzięki uprzejmości artystki i Lévy Gorvy Dayan

Chociaż odkryła swoje artystyczne powołanie w liceum, Mathenge studiowała prawo w Waszyngtonie, zanim zbudowała udaną karierę jako prawniczka w Massachusetts. (Wspomina, jak jej rodzice „zaplanowali" jej karierę: „Zasadniczo było to: 'Jesteś albo lekarzem, albo prawnikiem, albo przedsiębiorcą'"). Przez kolejne lata Mathenge odczuwała „kryzys ducha i niespełnienia", aż zachęcono ją do aplikowania na studia MFA. Potem, gdy miała właśnie rozpocząć naukę w School of the Art Institute of Chicago (gdzie ukończyłaby studia w 2021 roku), Mathenge otrzymała propozycję swojej pierwszej indywidualnej wystawy w Roberts Projects. „To był dla mnie znak, że jestem na właściwej drodze" — mówi artystka. (Mimo to utrzymuje aktywną licencję prawniczą.)

W ciągu ostatniej dekady sztuka okazała się cennym narzędziem do godzenia części tożsamości Mathenge—co pokazuje jej seria Re-membering, którą rozpoczęła jesienią 2024 roku. Idea „re-membering" pochodzi z książki kenijskiego autora Ngugi wa Thiong'o z 2009 roku Something Torn and New: An African Renaissance, która czerpie również z koncepcji „języka narodowego" barbadoskiego poety i pisarza Kamau Brathwaite'a (języka pod wpływem angielskiego, którym posługiwali się zniewoleni ludzie i robotnicy na Karaibach). Chociaż ci pisarze omawiają głównie utratę i transformację języka w wyniku interwencji kolonialnej, Mathenge wierzy, że to samo może spotkać wszystko, co twórcze i kulturowe, w odniesieniu do afrykańskiej diaspory i kontynentu. „Idea polega na tym, że bierzesz fragmenty tego, co rozdarte, i tworzysz coś nowego" — wyjaśnia artystka. „W moim przypadku przywołuję pamięć moich przodków. Jeśli nie spróbujesz re-member—w przeciwieństwie do dismember—to jako społeczeństwo i jako jednostka będziesz zgubiony na zawsze. Nie będziesz w stanie uleczyć ran po wszystkim, co spowodowało to rozczłonkowanie, i nie będziesz w stanie myśleć krytycznie o tym, jak chcesz poprowadzić swoją kulturę naprzód".

Wangari Mathenge, Re-membering XII (The Wednesday Women's Club), 2026. Olej na płótnie. Praca: 72 × 90 cali. Dzięki uprzejmości artystki i Lévy Gorvy Dayan.

Jako część swojego procesu przywoływania Mathenge podjęła obszerne studia nad kenijską literaturą kolonialną i obiektami kulturowymi z lat 1900–1963, roku uzyskania przez Kenię niepodległości od Wielkiej Brytanii. „To mnie zdumiało" — mówi Mathenge, odnosząc się do odkryć, takich jak fakt, że Gikuyu byli kiedyś umieszczani w obozach internowania. Próbując zrozumieć własną historię, Mathenge stworzyła autorefleksyjną serię Re-membering, w której kontemplacyjne postacie otoczone są kakofonią książek i przedmiotów.

Podczas gdy pierwotne obrazy dotyczyły przywoływania, Mathenge mówi, że nowe prace Re-membering prezentowane w Lévy Gorvy Dayan dotyczą podejmowania działania. Artystka chce, aby prace wydawały się ponadczasowe, ale wpływ lat 60. jest wyraźny w sukienkach o prostym kroju i psychodelicznych tapetach. W niektórych przypadkach Mathenge czerpała z mody i dekoracji, które widziała na starych zdjęciach rodzinnych. Ale po raz pierwszy w jej praktyce „pojawia się automatyzm psychiczny, rodzaj surrealizmu" — wyjaśnia, porównując swój proces do strumienia świadomości pisarza. Mimo niezwykle gęstych kompozycji nic w pracach nie zostało wcześniej naszkicowane. „To wydawało się bardzo naturalne" — mówi Mathenge — „ale wiele elementów na obrazie to przedmioty, których niekoniecznie rozumiem".

Jeśli chodzi o zamierzone elementy, kilka kobiet jest pokazanych w działaniu. Na przykład w Re-membering XI (To Leave This Steady Unendurable Land) kobieta pociąga za sznurek rolety rzymskiej na pierwszym planie. „Sugeruje to odmowę wobec widza, aby ingerował w to, co dzieje się w tym pokoju—to prywatna chwila" — mówi Mathenge, wskazując również na „figlarne" motywy rozczłonkowanych misiów i lalek. „Jest w tym dużo odmowy wobec narzuconej kultury. Jest remapowanie terytorium" — dodaje, zauważając powracające motywy map i globusów na obrazach.

Wangari Mathenge, Re-membering XIII (May the Wind Be Always at Your Back), 2026. Olej na płótnie. Praca 71⅞ × 82 cale. DAMIAN-GRIFFITHS.

W Re-membering XIV (The Shape of Inheritance) Mathenge staje się meta; widać kobiety tworzące inspirowaną strojem Gikuyu rzeźbę Re-membering IX (The Shape of Inheritance), która również jest prezentowana w galerii. Zarówno ta praca, wystawiona na manekinie krawieckim, jak i Re-membering VIII (Before Us, After Us, Ever Changing), abstrakcyjna dzianinowa kompozycja tekstylna w drewnianej ramie drzwi, zostały wykonane z matką Mathenge i jej przyjaciółmi w Nairobi, którzy wszyscy są w wieku 80 lat. Chociaż wiele kenijskich kobiet dorastało, ręcznie robiąc na drutach (uczone przez brytyjskich misjonarzy, którzy odrzucali ich tradycyjne ubrania ze skóry zwierzęcej), minęły dziesięciolecia, odkąd większość z kręgu Mathenge używała tej umiejętności. Okazało się to doświadczeniem budującym więzi, a grupa od tego czasu założyła własny klub robienia na drutach. „Czasami myślisz, że nie masz nic użytecznego do zaoferowania ludziom, a potem rzecz, której najmniej się spodziewasz, wpływa na ciebie w głęboki sposób" — mówi Mathenge. Jest wdzięczna, że znalazła organiczny sposób zaangażowania swojej społeczności w swoją pracę. „To było wymagające, ale bardzo zabawne. Naprawdę sprawiało mi przyjemność tworzenie tych rzeźb i mam nadzieję, że to widać".

Widok instalacji Re-membering VIII (Before Us, After Us, Ever Changing), 2025–26. Przędza bawełniana i wełniana, bawełniany sznur makramowy i rzeźbione drewno, 116¼ × 95 × 47 cali. Dzięki uprzejmości artystki i Lévy Gorvy Dayan.

Re-membering IX (The Shape of Inheritance), 2025–26. Przędza bawełniana i wełniana, bawełniany sznur makramowy i manekin krawiecki, 66¾ × 77½ × 110½ cala. Dzięki uprzejmości artystki i Lévy Gorvy Dayan.

Dzianinowe rzeźby, które Mathenge swobodnie nazywa „sukienką" i „mapą", zostały zaprojektowane tak, aby rozmawiały ze sobą. „Sukienka trafia w końcu w pejzaż, podczas gdy abstrakcyjna mapa kończy jako sukienka" — mówi artystka. Sukienka nawiązuje również do obszernej wiktoriańskiej turniury, podczas gdy mapa przywołuje tradycyjny prostokątny fartuch z powrozowymi frędzlami, który nosiły kiedyś kobiety Gikuyu. (Mathenge wskazuje konkretnie na fartuch z około 1906–10, obecnie w kolekcji British Museum, jako swoją inspirację). Obie rzeźby komentują narzuconą przez Zachód modę i zmieniające się wyobrażenia o tym, jakie ubranie jest akceptowalne. „Nosiłaś swoją biografię na ciele" — mówi Mathenge o fartuchu, który wyznaczał odrębny etap kobiecości.

Wygląda na to, że Mathenge maluje i rzeźbi własną biografię, a jej najnowszy dorobek pomaga jej pogodzić się z jej diasporową historią. „Jestem w szczęśliwym środku odkrywania swojej tożsamości. Jestem w punkcie, w którym nauczyłam się tak wiele, że czuję się komfortowo, kwestionując i idąc naprzód" — mówi Mathenge. „Nie powiedziałabym, że osiągnęłam rozwiązanie, ponieważ myślę, że odkrywanie będzie nieskończone".

Najczęściej zadawane pytania
Oto lista FAQ opartych na wystawie W Lévy Gorvy Dayan Wangari Mathenge składa elementy siebie



Pytania dla początkujących



O czym jest ta wystawa

To indywidualna wystawa sztuki Wangari Mathenge. Wystawa bada tematy tożsamości, życia domowego i doświadczenia czarnych kobiet, koncentrując się szczególnie na tym, jak człowiek buduje swoje poczucie siebie



Kim jest Wangari Mathenge

Wangari Mathenge to współczesna artystka urodzona w Kenii, mieszkająca w Londynie. Jest znana ze swoich obrazów i prac wideo, które często przedstawiają ją samą i inne czarne kobiety w scenach odpoczynku, relaksu i kontemplacji



Gdzie odbywa się wystawa

Wystawa odbywa się w Lévy Gorvy Dayan, znaczącej galerii sztuki. Galeria ma lokalizacje w Nowym Jorku, Londynie, Paryżu i Hongkongu



Jaką sztukę zobaczę

Zobaczysz przede wszystkim wielkoformatowe obrazy figuratywne. Mathenge często używa siebie jako tematu. Prace zazwyczaj przedstawiają kobiety we wnętrzach, ogrodach lub sceneriach domowych



Czy muszę dużo wiedzieć o sztuce, aby ją docenić

Nie. Chociaż obrazy dotyczą złożonych idei, są wizualnie uderzające i bliskie odbiorcy. Pokazują codzienne momenty—jak czytanie, siedzenie lub relaks—które każdy może zrozumieć







Pytania średniozaawansowane



Co oznacza tytuł składanie elementów siebie

Odnosi się do idei, że tożsamość nie jest jedną stałą rzeczą. Zamiast tego jest budowana z czasem ze wspomnień, doświadczeń, dziedzictwa i codziennych rytuałów. Mathenge składa te części poprzez swoją sztukę



Dlaczego artystka tak często maluje siebie

Mathenge używa autoportretu, aby odzyskać sprawczość. Malując siebie w pozycjach władzy, odpoczynku lub relaksu, kwestionuje historyczne stereotypy czarnych kobiet w sztuce zachodniej, gdzie często były przedstawiane jako służące lub postacie drugoplanowe



Jakie jest znaczenie scenerii domowych

Dom jest zwykle postrzegany jako przestrzeń prywatna. Mathenge czyni go przestrzenią polityczną. Pokazując czarne kobiety odpoczywające lub myślące w pięknych wnętrzach, twierdzi, że zasługują na radość, bezpieczeństwo i piękno



Jak jej kenijskie dziedzictwo wpływa na pracę

Mathenge często włącza wzory, kolory i tekstylia nawiązujące do jej kenijskiego wychowania. Łączy je z odniesieniami do zachodniej historii sztuki, tworząc hybrydowy styl, który