„Zippity-do-da” Charlesa Gandee po raz pierwszy ukazał się we wrześniowym numerze Vogue’a z 1995 roku. Aby otrzymywać więcej wspaniałych tekstów z archiwum Vogue’a, zapisz się tutaj do naszego newslettera Nostalgia.

Trudno sobie wyobrazić Ralpha Laurena rozkoszującego się pienistą kąpielą, figlarnie trzymającego telefon i plotkującego z matką o naśladujących go projektantach. Równie trudno wyobrazić sobie Calvina Kleina podskakującego nowojorską ulicą w głupiej czapce i śpiewającego motyw z The Mary Tyler Moore Show – „Well, it's you, girl, and you should know it”. I niemożliwe jest zobaczyć Oscara de la Rentę – czy Billa Blassa albo Geoffreya Beene’a – wybuchającego słynną tyradą Susan Hayward z kultowego klasyka Valley of the Dolls z 1967 roku: „Jedynym hitem, jaki wychodzi z show Helen Lawson, jest Helen Lawson, a to ja, kochanie. Zapamiętaj to”. A potem dziko chichoczącego.

Ale naprawdę niewyobrażalne jest, żeby którykolwiek z tych słynnych projektantów ryzykował swój publiczny wizerunek, pozwalając ekipie filmowej uchwycić się na robieniu rzeczy, które przyciągnęłyby niewłaściwy rodzaj uwagi.

Wśród amerykańskich projektantów mody Isaac Mizrahi jest wyjątkowy. Jest zabawny i ekstrawagancki, inteligentny i odważny, śmiały i, jak sam pierwszy by przyznał, „zniewieściały”. Mizrahi ma odwagę pokazać każdą stronę swojej osobowości i styl, by celebrować to wszystko – nawet te części, które nie są pochlebne. To właśnie ta postawa „przyjmij mnie takim, jaki jestem – albo nie” sprawia, że Unzipped, 73-minutowy dokument o roku z życia 33-letniego projektanta, jest taką rozkoszą.

A jeśli w ostatnich filmach o modzie – czyli tych po Funny Face – czegoś brakuje, to właśnie rozkoszy.

Z pewnością nie było jej w zeszłorocznym Ready to Wear, okropnej wpadce Roberta Altmana, która wzięła na cel przemysł mody z karabinem na słonie – i spudłowała. Nie ma jej też zbyt wiele w nadchodzącym Catwalk, nużącym reportażu podróżniczym, który przypadkiem czyni z Christy Turlington egzystencjalną zagubioną duszę, wędrującą po świecie z tyłu limuzyny – jej największą przyjemnością jest najwyraźniej patrzenie, jak Naomi Campbell bawi się na łożu przykrytym brokatem w paryskim Ritzu. Jednym z oczywistych problemów zarówno Ready to Wear, jak i Catwalk jest rażący brak fabuły. Tak, Altman miał jakiś zamysł, ale to nie to samo. I choć Turlington może być najpiękniejsza ze wszystkich, miło by było, gdyby Catwalk dał jej coś do roboty poza kupowaniem torby Bugatti w Hermès i pozowaniem do akwarelowego portretu wiecznie eterycznego Francesca Clemente, który prezentuje jej swoją pseudo-naiwną pracę z niezapomnianą kwestią: „Tak będziesz wyglądać w Niebie”.

Na szczęście reżyser Unzipped, Douglas Keeve, nie rości sobie takich pretensjonalnych twierdzeń w swoim portrecie Mizrahiego. Zamiast tego Keeve z radością pokazuje swojego bohatera tu i teraz. Ten punkt jest kluczowy i jasny od pierwszej klatki Unzipped, która pokazuje zaniedbanego Mizrahiego idącego o świcie 2 kwietnia 1993 roku do swojego kiosku w Greenwich Village, by kupić egzemplarz Women’s Wear Daily – zawierający druzgocącą recenzję jego kolekcji na jesień ’93. „Czy ta kolekcja była do połowy pełna, czy do połowy pusta?” – czyta Mizrahi. „To było oczywiste pytanie po czwartkowym wieczornym pokazie Isaaca Mizrahiego. To, co nazwał mieszanką, było raczej bałaganem. Jego zwykle świetne wyczucie koloru zawiodło. Jego wyczucie tkanin zawiodło. I z pewnością zawiodło jego wyczucie tego, jak nowoczesna kobieta ubiera się po 20:00”. Gdy zdruzgotany Mizrahi wlecze się ulicą jak rozdzierająca serce mieszanka Charliego Chaplina i Charliego Browna, Keeve podkręca emocje fragmentem „Images” Debussy’ego i przybliża kamerę do zbliżenia. „To po prostu najgorszy dzień mojego życia” – wzdycha Mizrahi, niemal we łzach, tak bardzo, że trzeba się powstrzymać, by nie podać mu chusteczki. Potem ekran staje się czarny i pojawia się linia białego tekstu: TO JEST HISTORIA O TYM, JAK POWSTAJE NASTĘPNA KOLEKCJA. Cięcie Debussy’ego. Cięcie do napisów początkowych. Wchodzi Sandra Bernhard śpiewająca dyskotekowy hymn Sylvestra z 1978 roku „You Make Me Feel (Mighty Real)”. Dwie minuty po rozpoczęciu Unzipped mamy już zarówno sympatyczną postać, jak i wciągającą historię: Czy następna jesienna kolekcja outsidera Mizrahiego odniesie sukces?

W dzisiejszym klimacie niemal fetyszystycznej obsesji na punkcie wszystkiego, co związane z wybiegiem, przygotowanie i prezentacja kolekcji projektanta mogą wydawać się trudne do rozciągnięcia na 73 minuty zainteresowania. To z pewnością wystarcza, by utrzymać stale rosnącą ofertę relacji z wybiegów w telewizji: House of Style MTV, Style with Elsa Klensch CNN, Fashion Television VH1, Fashion Week E! Entertainment Television. Choć wszystkie rzekomo „wspaniałe” elementy mody są obecne w Unzipped, nie są fundamentem, na którym opiera się film. Mniej ważne jest w istocie to, że Mizrahi jest Isaacem Mizrahim, niż to, że jest facetem – niezwykle barwnym facetem – który, stojąc w obliczu publicznego upokorzenia, podciąga swoje kaszmirowe skarpetki i mobilizuje się w stylu „jutro słońce znowu wzejdzie”.

Na przykład po katastrofie z WWD Mizrahi jest pogodny i pełen życia, krąży po swoim studiu projektowym w SoHo, rozmawiając o swojej nadchodzącej jesiennej kolekcji ’94. „Oto mój proces” – mówi, jakby miał zdradzić jakiś pilnie strzeżony zawodowy sekret. „Czerpię inspirację”. Przeskok do Mizrahiego leżącego w łóżku w domu i oglądającego Nanook of the North, dokument z 1922 roku o Eskimosach. „Nie mogę wręcz uwierzyć, jakie te Eskimosy są piękne” – zachwyca się Mizrahi, owinięty w białe lniane prześcieradła. „Chcę robić tylko futrzane spodnie, ale wiem, że jeśli je zrobię, zostanę ukamienowany przez Seventh Avenue jak jakiś rozpustny heretyk czy coś. Więc żadne futrzane spodnie nie zejdą z mojego wybiegu. Chodzi o to, że kobiety nie chcą wyglądać jak krowy, jak sądzę. A właściwie w krowach jest coś bardzo uroczego”.

Jak sugeruje tak intymna scena, Keeve miał nieograniczony dostęp do Mizrahiego. Filmowiec i projektant mody poznali się w 1991 roku, gdy Esquire zlecił Keeve’owi wykonanie portretu Mizrahiego – który później powiedział Out magazine: „Myślałem, że to po prostu kolejny heteroseksualny fotograf, który ze mną flirtuje”. Keeve nim nie był. Choć czteroletni związek Keeve’a i Mizrahiego, który nastąpił później, nie przetrwał powstawania Unzipped, zapewnił, że film ma wyraźny dźwięk autentyczności. Keeve nie tylko dobrze zna Mizrahiego, ale także dobrze zna świat Mizrahiego – co oznacza, że doskonale dobrał scenerię. Dobrze dobrał też obsadę postaci – te kwiaty cieplarniowe, dla których moda jest życiem, zdające się rozkwitać, wykonując piruety na krawędzi autoparodii.

Nic dziwnego, że Keeve poświęcił dużo taśmy milionowym manekinom tak fascynującym wyobraźnię publiczności. Jest Christy i Naomi, i Kate, i oczywiście Linda, która zasługuje na nagrodę dla najlepszej aktorki drugoplanowej za swoją występ z mrugnięciem oka i uśmiechem jako słodko-pierdząca supermodelka z piekła („Isaac, dlaczego zawsze dajesz mi płaskie buty, a Naomi Campbell dajesz wysokie obcasy? Masz coś przeciwko białym kobietom?”). Filmowi dodaje też odrobinę gwiezdnego pyłu ciekawa grupa luminarzy, których Mizrahi wyprowadza na chwilę przed kamerę – Sandra Bernhard, Mark Morris, Liza Minnelli, Eartha Kitt i, tak, Roseanne. A potem naturalnie żaden dokument o świecie mody nie byłby kompletny bez redaktorek z Allure, Elle i Vogue’a, które pojawiają się, by zachwycać się: „Heaven”, „Geniusz” i oczywiście zawsze stosowne „Fabulous”. Ale bardziej przekonujące niż ta barwna parada platform z nagrodami jest pojawienie się Sarah Mizrahi. Wymownie, uwielbiająca syna matka projektanta dostaje więcej czasu przed kamerą niż, powiedzmy, Cindy Crawford, która zatrzymuje się wystarczająco długo, by wygłosić jedną bardzo dobrą kwestię: odganiając fotografa, który wpycha jej się w twarz, spanikowana Crawford woła: „Jesteś tu trochę za blisko. Halo! Moje pory nie są aż tak małe”.

Czy to czule wspominając pierwszy pokaz mody „mojego Isaaca” – „histerycznie szlochałam” – czy ganiąc syna za kradzież z jej torebki 25 lat temu, by kupić dodatki do sukienek, Sarah Mizrahi daje wgląd w pulchnego chłopca z Brooklynu, który dorósł, by stać się jedną z najbardziej charyzmatycznych postaci na Seventh Avenue. W pewnym momencie Unzipped Mizrahi wspomina coś w rodzaju pierwotnego momentu mody – parę mułów, które jego matka kiedyś ozdobiła stokrotkami. Na co jego matka mówi: „A kto wiedział, że on na nie patrzył? To znaczy, miał cztery lata, a zauważył stokrotki na moich mułach”.

Właściwie łatwo to sobie wyobrazić, ponieważ ten mały chłopiec wciąż żyje w Isaacu Mizrahim, który zachowuje to szeroko otwarte poczucie zdumienia. Co nie znaczy, że czasami nie przekształca się w jakąś absurdalną karykaturę Diany Vreeland. „Niemal niemożliwe jest mieć jakikolwiek styl bez odpowiednich psów” – oznajmia w pewnym momencie. A w innym: „Kochanie, zabiłbym za skrawek tej tapety”.

Mizrahi potrafi też grać temperamentną primadonnę, rozdając obelgi i komplementy kapryśnie. Na przykład gdy Nina Santisi, jego prawa ręka, podaje mu egzemplarz WWD z artykułem na pierwszej stronie o tym, jak Jean Paul Gaultier czerpał inspirację do swojej jesiennej kolekcji ’94 – pokazanej tygodnie przed kolekcją Mizrahiego – z Nanook of the North, Mizrahi oskarża kobietę, którą wcześniej porównał do Królewny Śnieżki, o złe serce: „Nie pokazuj mi tego. Pokazałaś mi to! To tak, jakbyś czerpała z tego jakąś złą przyjemność”.

A co z wielkim finałem Unzipped – jesienną kolekcją Mizrahiego ’94? Tak. Oczywiście, że to hit. I tak, oczywiście, następnego ranka zastajemy Mizrahiego z powrotem przy tym samym kiosku w Greenwich Village, gdy odbiera WWD, tym razem ogłaszający: „Ten człowiek ma hit w rękach”. Co okazuje się całkiem prorocze.

Najczęściej zadawane pytania
FAQ z archiwum: Spojrzenie wstecz na powstawanie dokumentu Isaaca Mizrahiego Unzipped



1 Czym jest Unzipped

To dokument z 1995 roku o projektancie mody Isaacu Mizrahim. Śledzi go, gdy tworzy swoją jesienną kolekcję z 1994 roku, culminating in a big runway show



2 Kto wyreżyserował Unzipped

Douglas Keeve, który był wówczas chłopakiem Mizrahiego



3 Kiedy ukazał się Unzipped

Miał premierę na Sundance Film Festival w styczniu 1995 roku i został wydany w kinach później tego samego roku



4 O czym w skrócie jest Unzipped

To spojrzenie zza kulis na to, jak powstaje kolekcja mody – od pierwszej iskry pomysłu Mizrahiego po gotowy pokaz na wybiegu – plus dużo jego osobowości i humoru po drodze



5 Dlaczego Unzipped jest uważany za coś wielkiego

Był jednym z pierwszych dokumentów, które pokazały mainstreamowej publiczności wewnętrzne mechanizmy mody. Uczynił Mizrahiego powszechnie znanym nazwiskiem i stał się kultowym ulubieńcem



6 Kto pojawia się w dokumencie

Mizrahi, jego zespół, jego matka i długa lista znanych twarzy, w tym Naomi Campbell, Cindy Crawford, Kate Moss, Linda Evangelista, Christy Turlington, Eartha Kitt i Sandra Bernhard



7 Co to za słynna scena z wyrzuceniem przez okno

W jednej scenie Mizrahi żartuje, że krytyka powinno się wyrzucić przez okno. To jeden z najczęściej cytowanych momentów filmu i pokazuje jego ostry, dramatyczny zmysł humoru



8 Co oznacza tytuł Unzipped

To gra słów. Unzipped odnosi się zarówno do otwierania się, jak i do dopasowywania ubrań, ponieważ tematem jest moda



9 Dlaczego film nazywa się dokumentem, jeśli wydaje się tak rozrywkowy

Dokumenty mogą być zabawne i stylowe. Unzipped uchwyca prawdziwe wydarzenia i prawdziwych ludzi, ale jest zmontowany i sfilmowany w sposób, który sprawia wrażenie filmu fabularnego, co jest częścią jego uroku



10 Co Unzipped zrobił dla kariery Isaaca Mizrahiego

Uczynił go sławnym daleko