Η κρίση των αποβλήτων της μόδας είναι γνωστή. Όλοι έχουμε δει εικόνες μετακαταναλωτικών υφασμάτινων αποβλήτων να φράζουν παραλίες στη Γκάνα και βουνά υφασμάτινων αποβλήτων στη Χιλή που είναι πλέον ορατά από το διάστημα. Αλλά αυτό που σπάνια βλέπουμε είναι η δευτερογενής κρίση υφασμάτινων αποβλήτων που κρύβεται μπροστά στα μάτια μας: μεταβιομηχανικά, προκαταναλωτικά απόβλητα που περιλαμβάνουν δείγματα υφασμάτων, δείγματα και πρωτότυπα ανάπτυξης, αποτελώντας περίπου το 12% της συνολικής κατανάλωσης υφασμάτων της μόδας. Αυτή είναι η ροή αποβλήτων που η μη κερδοσκοπική οργάνωση Fabscrap με έδρα τη Νέα Υόρκη έχει περάσει την τελευταία δεκαετία αντιμετωπίζοντας.
Η Fabscrap ιδρύθηκε το 2016 από την Jessica Schreiber, υπάλληλο του Τμήματος Καθαριότητας της πόλης της Νέας Υόρκης. Καθώς όλο και περισσότερες μάρκες τη ρωτούσαν πώς να διαθέσουν το πλεονάζον ύφασμα και εκείνη έβρισκε λίγες βιώσιμες απαντήσεις, η Schreiber πήρε την ιδέα της για μια επιχείρηση απομάκρυνσης αποβλήτων και αναδιανομής υφασμάτων στο βραχύβιο τηλεοπτικό σόου Project Runway: Fashion Startup, εξασφαλίζοντας τη χρηματοδότηση για να δοκιμάσει τη Fabscrap με πραγματικές μάρκες. Η συνιδρύτρια και εκτελεστική διευθύντρια Camille Tagle εντάχθηκε ένα χρόνο αργότερα, φέρνοντας την οπτική μιας πρώην σχεδιάστριας πολυτελών βραδινών ενδυμάτων που ήταν απογοητευμένη από αυτό που έβλεπε ως «εγκληματική» κουλτούρα σπατάλης και πρόθυμη να κάνει κάτι γι' αυτό.
Από τότε, η Fabscrap έχει περάσει από το μερίδιό της σε «ανανεώσεις, διορθώσεις και πρόσθετο εξορθολογισμό», λέει η Tagle, η οποία ανέλαβε τον ρόλο της εκτελεστικής διευθύντριας αφού η Schreiber έφυγε το 2025 για να επικεντρωθεί στην οικογένειά της. Σήμερα, επικεντρώνεται στη συλλογή προκαταναλωτικών αποβλήτων από τοπικές μάρκες και στην ανακύκλωση όσο το δυνατόν περισσότερων, με μικρές ποσότητες να πηγαίνουν σε υποβάθμιση ή χωματερή.
Λειτουργεί με μοντέλο «πληρώνεις όσο πετάς», κλιμακούμενο ανάλογα με το μέγεθος της δωρεάς. Για μικρότερες δωρεές, οι μάρκες πληρώνουν ανά σακούλα πριν από τη συλλογή. Για μεγαλύτερες δωρεές, που συνήθως φτάνουν σε παλέτες, οι μάρκες πληρώνουν ανά λίβρα αφού η Fabscrap τις συλλέξει και τις ζυγίσει. Η Tagle εισήγαγε αυτή τη διάκριση το 2025 αφού ένας έλεγχος δωρεών αποκάλυψε ότι το 24% των μαρκών δώρισε το 84% των εισερχόμενων υλικών εκείνο το έτος. Βελτιστοποίησε επίσης τις διαδικασίες της αποθήκης, βελτιώνοντας τα ποσοστά διαλογής κατά 58% τους τελευταίους 18 μήνες και μειώνοντας το απόθεμα εκκρεμών δωρεών κατά 159.407 λίβρες.
Την τελευταία δεκαετία, η Fabscrap έχει συλλέξει προκαταναλωτικά απόβλητα από περισσότερες από 900 μάρκες σε όλες τις ΗΠΑ, κυρίως γύρω από τη Νέα Υόρκη αλλά και στη Φιλαδέλφεια, την Πενσυλβάνια, το Νιου Τζέρσεϊ και τη Μασαχουσέτη. Αυτή τη στιγμή έχει περίπου 400 τακτικούς πελάτες, που κυμαίνονται από πολυτελείς έως μαζικής αγοράς. Οι J.Crew, PVH, Steve Madden και η μητρική εταιρεία των Urban Outfitters, Urbn, συνεργάζονται με τη Fabscrap από την ίδρυσή της, και αρκετές από αυτές τις μάρκες (καθώς και άλλες όπως η Carolina Herrera) έχουν επίσης υποστηρίξει τη μη κερδοσκοπική οργάνωση με επιχορηγήσεις και ομαδικό εθελοντισμό.
Αλλά η Tagle λέει ότι οι δυνατότητες κλιμάκωσης της Fabscrap περιορίζονται από την έλλειψη συνεργασίας στον κλάδο. Το να φτάσει στο επόμενο επίπεδο και να κρατήσει περισσότερα απόβλητα σε κυκλοφορία θα εξαρτηθεί από τους συνεργάτες μαρκών και κατασκευαστών ανάντη που σχεδιάζουν με γνώμονα την κυκλικότητα. Υπάρχει πολύς δρόμος ακόμα.
Πρώτα μέτρησε, μετά μείωσε
Για να αποδείξεις ότι μειώνεις τα απόβλητα, πρέπει να ξέρεις από πού ξεκίνησες. Γι' αυτό οι δωρεές των μαρκών ζυγίζονται και καταγράφονται πριν διαλογούνται. Είναι σημαντικό αυτά τα δεδομένα να αναλύονται ανά μάρκα, λέει η Tagle, γιατί δεν μπορείς να μειώσεις αυτό που δεν μετράς. «Παρακολουθούμε τα δεδομένα κάθε μάρκας ξεχωριστά, ώστε να μπορούν να κατανοήσουν τον περιβαλλοντικό τους αντίκτυπο», εξηγεί, σημειώνοντας ότι κάθε μάρκα λαμβάνει ετήσια έκθεση αντίκτυπου που δείχνει το βάρος που συλλέχθηκε, τον αριθμό των συλλογών και πώς αυτές οι δωρεές κατανεμήθηκαν σε επαναχρησιμοποίηση, υποβάθμιση και χωματερή.
Αφού ζυγιστεί η συλλογή, υφίσταται επεξεργασία και προετοιμάζεται για να τη διαλογούν οι εθελοντές (έχουν υπάρξει 10.000 εθελοντές και συνεχίζουν την τελευταία δεκαετία, επενδυτές και ο κλάδος έχουν διοχετεύσει εκατοντάδες εκατομμύρια δολάρια σε ανακύκλωση υφάσματος-σε-ύφασμα, κυνηγώντας τον άπιαστο στόχο να μετατρέψουν βουνά μετακαταναλωτικών υφασμάτινων αποβλήτων σε νέα προϊόντα. Αυτές οι προσπάθειες έχουν επικεντρωθεί κυρίως στο βαμβάκι και τον πολυεστέρα, με κάποιες λύσεις για μικτά υφάσματα, αλλά οι περισσότερες εξακολουθούν να αφήνουν τεράστιες ποσότητες αποβλήτων ενώ παλεύουν με αργή, δαπανηρή αποσυναρμολόγηση. Το πρόβλημα είναι ότι οι δυνητικές πρώτες ύλες μολύνονται εύκολα, ειδικά στη μόδα—έναν κλάδο που είναι παθιασμένος με τη καινοτομία και τη διαφορά, όπου ο πολυεστέρας μπορεί να είναι διακοσμημένος με παγέτες ή το βαμβάκι αναμεμειγμένο με ελαστάνη.
Μεγαλύτερα κομμάτια υφάσματος και δείγματα πρωτοτύπων με λίγες ατέλειες παραμερίζονται για επαναχρησιμοποίηση, μαζί με μικρότερα κομμάτια δέρματος. Αυτά περνούν από το διαδικτυακό κατάστημα της Fabscrap και το φυσικό κατάστημα μεταχειρισμένων ειδών, που μαζί αποτελούν τη δεύτερη μεγαλύτερη πηγή εσόδων της μη κερδοσκοπικής οργάνωσης μετά τα τέλη των μαρκών. Όπου είναι δυνατόν, η Fabscrap παραμερίζει υλικά για επαναχρησιμοποίηση, πωλώντας τα μέσω του διαδικτυακού καταστήματος και του καταστήματος μεταχειρισμένων ειδών. Οι εθελοντές μπορούν να επιλέξουν υλικά από το κατάστημα σε αντάλλαγμα για τον χρόνο τους.
Υλικά που δεν μπορούν να επαναχρησιμοποιηθούν—επειδή είναι σκισμένα, λεκιασμένα ή απλώς πολύ μικρά—παραμερίζονται για υποβάθμιση, συνήθως τεμαχίζονται σε μόνωση από τον συνεργάτη της Fabscrap στη Βόρεια Καρολίνα. Η προετοιμασία υλικών για υποβάθμιση είναι μια «δύσκολη» διαδικασία, λέει η Tagle, που απαιτεί από τους εθελοντές να αφαιρούν προσεκτικά αυτοκόλλητα, παραμάνες, κουμπιά ή φερμουάρ. Ό,τι είναι επαναχρησιμοποιήσιμο διασώζεται, συμπεριλαμβανομένων αυτών των εξαρτημάτων και συνδετήρων, αλλά ένα μικρό ποσοστό καταλήγει ακόμα σε χωματερή.
Αυτή τη στιγμή, ένας από τους μεγαλύτερους συνεισφέροντες στη χωματερή είναι τα απόβλητα που οι μάρκες χαρακτηρίζουν ως «ιδιόκτητα» πριν από τη συλλογή, λέει η Tagle. Αυτή η κατηγορία υπάρχει για να εμποδίσει αναγνωρίσιμα λογότυπα ή σχεδιαστικά χαρακτηριστικά να επανεισέλθουν στην αγορά, αλλά πολλές μάρκες την εφαρμόζουν πολύ ευρέως στις δωρεές, μειώνοντας την πιθανότητα απόλυτα χρησιμοποιήσιμα υφάσματα να ανακυκλωθούν. Είναι ένας συνεχής αγώνας να διδάξεις τις μάρκες να είναι λιγότερο αυστηρές. «Δεν υπάρχει πραγματικά κανένας λόγος γιατί ένα δέρμα χωρίς επωνυμία θα πρέπει να χαρακτηρίζεται ως ιδιόκτητο», σημειώνει.
Οι δωρεές κυμαίνονται από μικρά υπολείμματα έως δείγματα έως ρολά υφάσματος και ακόμη και πρωτότυπα ενδύματα.
«Υπάρχει μια παρανόηση ότι είναι πολύ εύκολο να ανακυκλώσεις ύφασμα, αλλά στην πραγματικότητα είναι πολύ, πολύ δύσκολο», λέει η Tagle. Η Fabscrap παρακολουθούσε τα απόβλητα βαμβακιού και πολυεστέρα ξεχωριστά για τα πρώτα οκτώ χρόνια, ελπίζοντας να συγκεντρώσει αρκετά για να κάνει μια ουσιαστική δωρεά πρώτης ύλης σε ανακυκλωτές υφάσματος-σε-ύφασμα, αλλά η ποσότητα του κατάλληλου υλικού δεν ξεπέρασε ποτέ το 4% των συνολικών δωρεών, προσθέτει. «Οι εθελοντές μας συχνά φεύγουν με μια νέα κατανόηση του τι χρειάζεται και πόσες γκρίζες ζώνες υπάρχουν».
Αυτό ήταν ένα απροσδόκητο όφελος του προγράμματος εθελοντισμού, συνεχίζει η Tagle. «Στην αρχή, η Fabscrap αφορούσε το να κάνει τον μεγαλύτερο δυνατό περιβαλλοντικό αντίκτυπο», εξηγεί. «Αυτό είναι ακόμα βασικό σε αυτό που κάνουμε, αλλά μια πραγματικά όμορφη εξέλιξη ήταν η εμπλοκή του κοινού. Πολλές πρωτοβουλίες ανακύκλωσης υφασμάτων παραλείπουν εντελώς το ευρύ κοινό, αλλά η Fabscrap έχει ενσωματωμένες ευκαιρίες εθελοντισμού, και οι εθελοντές μας μπορούν να πάνε σπίτι με λίγο ύφασμα για τα δημιουργικά τους έργα ως ευχαριστώ. Έχουμε πάνω από 10.000 εθελοντές μέχρι στιγμής. Ενθουσιάζονται με τα υφάσματα, νοιάζονται για τη βιωσιμότητα και είναι ενθουσιασμένοι να ανταλλάσσουν ιστορίες ή τεχνικές ραψίματος επίσης. Έχει γίνει μια πραγματικά ισχυρή κοινότητα».
Κατά τη διάρκεια της Εβδομάδας Κλίματος της Νέας Υόρκης τον Σεπτέμβριο, είχα την ευκαιρία να επισκεφτώ την αποθήκη της Fabscrap στο Μπρούκλιν και να δω τη διαδικασία από κοντά. Γρήγορα έγινε σαφές πόσο χρονοβόρα και εντατική στην εργασία μπορεί να είναι η διαλογή και η αποσυναρμολόγηση.
Μεγάλο μέρος των αποβλήτων που χειρίζεται η Fabscrap προέρχεται απευθείας από αίθουσες σχεδιασμού. Είναι ένα χαοτικό μείγμα δειγμάτων υφασμάτων, πρωτοτύπων και headers—των δειγμάτων που στέλνουν τα εργοστάσια υφασμάτων και οι παραγωγοί στις μάρκες για να παρουσιάσουν τη σεζόν τους. Δεν υπάρχουν δύο ίδια. Τα δείγματα ανάπτυξης είναι πειραματικά από τη φύση τους, συχνά αναμειγνύουν διαφορετικά υλικά και ίνες, πειραματίζονται με παγέτες ή διακοσμήσεις και μερικές φορές προσθέτουν φερμουάρ ή κουμπιά. Ακόμη και τα headers στερούνται τυποποίησης—μερικά έχουν μεταλλικές ή χάρτινες κρεμάστρες ώστε να μπορούν να εκτίθενται σε ράγα· μερικά είναι συρραμμένα ή κολλημένα σε ένα φύλλο χαρτιού ή χαρτονιού που αναγράφει τη σύνθεσή τους, ενώ άλλα φτάνουν σε ντοσιέ· μερικά είναι μικρά τετράγωνα, άλλα μεγαλύτερα ορθογώνια. «Κάθε δείγμα είναι εντελώς τυχαίο», λέει η Tagle. «Όταν δεν έχεις τυποποίηση, δεν μπορείς να αυτοματοποιήσεις τίποτα».
Τα εργοστάσια υφασμάτων στέλνουν αμέτρητα headers στις μάρκες κάθε σεζόν, παρουσιάζοντας τη σεζόν τους. Αλλά αυτά τα headers συχνά έρχονται σε διαφορετικές μορφές, και χωρίς τυποποίηση, είναι δύσκολο για τη Fabscrap να αυτοματοποιήσει τη διαδικασία της.
Τα δείγματα ανάπτυξης έχουν περιορισμένες δυνατότητες τυποποίησης, αλλά τα headers είναι ιδανικά γι' αυτό, λέει η Tagle. Στα τέλη του περασμένου έτους, η Fabscrap δημοσίευσε μια λευκή βίβλο που τεκμηριώνει την έρευνά της σε προκαταναλωτικά υλικά αποβλήτων και προσφέρει συστάσεις για τον κλάδο ώστε να οικοδομήσει κυκλικότητα ανάντη. Μεταξύ των προτάσεων ήταν ένα πλαίσιο για «εξυπνότερα δείγματα» σχεδιασμένα για αποσυναρμολόγηση και ανακύκλωση ή επαναχρησιμοποίηση. Σε έναν ιδανικό κόσμο, σύμφωνα με τη Fabscrap, τα headers θα ήταν μικρότερα από δύο γιάρδες, χωρίς υλικό υποστρώματος, και με ένα μικρό αυτοκόλλητο που θα αναφέρει το περιεχόμενο του υλικού και άλλα περιγραφικά στοιχεία όπως βάρος και χώρα προέλευσης, όπως απαιτείται.
Αυτό θα βοηθούσε τους εθελοντές της Fabscrap να κατανοήσουν τα δείγματα ώστε να ξέρουν ποια υλικά πληρούν τις προϋποθέσεις για ανακύκλωση έναντι επαναχρησιμοποίησης ή υποβάθμισης. Αλλά θα μείωνε επίσης το κόστος και τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις για τα εργοστάσια υφασμάτων, εξαλείφοντας την ανάγκη για χαρτί, πλαστικό ή μεταλλικά εξαρτήματα. Για να βοηθήσει τα εργοστάσια υφασμάτων να αξιολογήσουν τον αντίκτυπο των headers τους, η Fabscrap ανέπτυξε επίσης ένα Smart Swatch Scorecard, το οποίο αποδίδει βαθμό στα σχέδια headers με βάση τον αριθμό των εξαρτημάτων και το πόσο εύκολο είναι να αποσυναρμολογηθούν.
Μεγάλο μέρος των αποβλήτων που λαμβάνει η Fabscrap τεμαχίζεται ή υποβαθμίζεται για χρήση σε μόνωση. Αλλά για να γίνει αυτό, οι εθελοντές πρέπει πρώτα να αφαιρέσουν τυχόν διακοσμήσεις και συνδετήρες, συμπεριλαμβανομένων των κουμπιών, τα οποία ανακυκλώνονται στο κατάστημα.
Στο μέλλον, η Tagle λέει ότι η εστίασή της είναι σε αυτού του είδους την εκπαίδευση και συνεργασία στον κλάδο, βοηθώντας τους ενδιαφερόμενους σε κάθε βήμα της διαδικασίας σχεδιασμού να κατανοήσουν πώς οι επιλογές τους μπορούν να επιτρέψουν και να επιταχύνουν την κυκλικότητα κατάντη. «Η εύρεση τρόπων να αντιμετωπίσουμε τα απόβλητα που κανείς άλλος δεν θέλει να αντιμετωπίσει είναι ένα τεράστιο παζλ», λέει η Tagle. «Πιθανώς θα μας πάρει τα επόμενα 10 χρόνια για να το λύσουμε».
Συχνές Ερωτήσεις
Κείμενο Συχνών Ερωτήσεων Κρίση Υφασμάτινων Αποβλήτων Μετά από 10 Χρόνια η Fabscrap Ξέρει Τι Λείπει από την Κυκλική Μόδα
1 Τι είναι η κρίση υφασμάτινων αποβλήτων
Είναι το τεράστιο πρόβλημα των ρούχων και υφασμάτων που πετιούνται αντί να επαναχρησιμοποιούνται ή να ανακυκλώνονται. Εκατομμύρια τόνοι καταλήγουν σε χωματερές ή αποτεφρωτήρες κάθε χρόνο, μολύνοντας το περιβάλλον
2 Τι είναι η Fabscrap
Η Fabscrap είναι μια μη κερδοσκοπική οργάνωση με έδρα τη Νέα Υόρκη που συλλέγει υφασμάτινα απόβλητα από μάρκες μόδας, σχεδιαστές και εργοστάσια και βρίσκει τρόπους να τα επαναχρησιμοποιήσει ή να τα ανακυκλώσει. Λειτουργεί εδώ και περίπου 10 χρόνια
3 Τι είναι η κυκλική μόδα
Η κυκλική μόδα είναι ένα σύστημα όπου τα ρούχα και τα υφάσματα διατηρούνται σε χρήση όσο το δυνατόν περισσότερο—επαναχρησιμοποιούνται, επισκευάζονται ή ανακυκλώνονται—αντί να κατασκευάζονται, να φοριούνται briefly και να πετιούνται. Είναι το αντίθετο του μοντέλου «πάρε, φτιάξε, πέτα»
4 Τι λείπει από την κυκλική μόδα σήμερα σύμφωνα με τη Fabscrap
Υποδομή και συνέχεια. Πολλές μάρκες μιλούν για κυκλικότητα αλλά λίγες έχουν πραγματικά συστήματα για τη συλλογή, διαλογή και επεξεργασία υφασμάτινων αποβλήτων σε κλίμακα. Η Fabscrap λέει ότι το κομμάτι που λείπει είναι η άχαρη μέση—η logistics, η διαλογή και η πραγματική ικανότητα ανακύκλωσης
5 Γιατί τα υφασμάτινα απόβλητα είναι τόσο μεγάλο ζήτημα
Η μόδα είναι ένας από τους πιο ρυπογόνους κλάδους στον κόσμο. Η κατασκευή νέων ρούχων χρησιμοποιεί τεράστιες ποσότητες νερού και ενέργειας και τα πεταμένα ρούχα απελευθερώνουν μεθάνιο στις χωματερές. Τα περισσότερα υφάσματα δεν ανακυκλώνονται ποτέ
6 Τι συμβαίνει με τα δωρισμένα ρούχα που δεν πωλούνται
Πολλά αποστέλλονται στο εξωτερικό, υποβαθμίζονται σε κουρέλια ή μόνωση ή καίγονται. Ένα μεγάλο ποσοστό καταλήγει ακόμα σε χωματερές. Μόνο ένα μικρό κλάσμα γίνεται νέα ρούχα
7 Τι είδους απόβλητα χειρίζεται η Fabscrap
Κυρίως μεταβιομηχανικά απόβλητα—υπολείμματα, δείγματα και αχρησιμοποίητο ύφασμα από μάρκες και εργοστάσια. Χειρίζεται επίσης ορισμένα μετακαταναλωτικά είδη
8 Τι κάνει η Fabscrap με το ύφασμα που συλλέγει
Το διαλογεί και είτε το μεταπωλεί σε καλλιτέχνες, φοιτητές και σχεδιαστές είτε το στέλνει σε ανακυκλωτές που το μετατρέπουν σε νέα υλικά όπως μόνωση ή νήμα
9 Μπορούν όλα τα υφάσματα να ανακυκλωθούν
Όχι. Οι φυσικές ίνες όπως το βαμβάκι και το μαλλί είναι ευκολότερο να ανακυκλωθούν. Τα μικτά υφάσματα είναι πολύ πιο δύσκολα και συχνά δεν μπορούν να ανακυκλωθούν σε νέα ρούχα