Kryzys odpadów w modzie jest dobrze znany. Wszyscy widzieliśmy obrazy poużytkowych odpadów tekstylnych zatykających plaże w Ghanie i góry odpadów tekstylnych w Chile, które są teraz widoczne z kosmosu. Ale to, co rzadko widzimy, to wtórny kryzys odpadów tekstylnych ukryty na widoku: poprzemysłowe, przedkonsumenckie odpady, które obejmują próbki tkanin, próbniki i prototypy rozwojowe, stanowiące około 12% całkowitego zużycia tkanin w modzie. To strumień odpadów, z którym nowojorska organizacja non-profit Fabscrap zmaga się od ostatniej dekady.
Fabscrap został założony w 2016 roku przez Jessicę Schreiber, pracownicę nowojorskiego Departamentu Oczyszczania. Gdy coraz więcej marek pytało ją, jak pozbyć się nadmiaru tkanin, a ona znajdowała niewiele realnych odpowiedzi, Schreiber zabrała swój pomysł na biznes usuwania odpadów i redystrybucji tkanin do krótkotrwałego programu telewizyjnego Project Runway: Fashion Startup, zdobywając finansowanie na przetestowanie Fabscrap z prawdziwymi markami. Współzałożycielka i dyrektorka wykonawcza Camille Tagle dołączyła rok później, wnosząc perspektywę byłej projektantki luksusowych sukien wieczorowych, która była sfrustrowana tym, co postrzegała jako „kryminalną" kulturę marnotrawstwa i pragnęła coś z tym zrobić.
Od tego czasu Fabscrap przeszedł przez swoją część „odnowień, korekt i dodatkowego usprawnienia", mówi Tagle, która objęła rolę dyrektorki wykonawczej po tym, jak Schreiber odeszła w 2025 roku, aby skupić się na rodzinie. Dziś koncentruje się na zbieraniu przedkonsumenckich odpadów od lokalnych marek i ponownym wprowadzaniu ich do obiegu w jak największym stopniu, przy czym niewielkie ilości trafiają do downcyclingu lub na składowisko.
Działa w modelu „płać za to, co wyrzucasz", skalowanym do wielkości darowizny. W przypadku mniejszych darowizn marki płacą za worek przed odbiorem. W przypadku większych darowizn, które zwykle przybywają na paletach, marki płacą za funt po tym, jak Fabscrap je odbierze i zważy. Tagle wprowadziła to rozróżnienie w 2025 roku po audycie darowizn, który ujawnił, że 24% marek przekazało 84% materiałów przychodzących w tym roku. Zoptymalizowała również procesy magazynowe, poprawiając wskaźniki sortowania o 58% w ciągu ostatnich 18 miesięcy i redukując zaległości darowizn o 159 407 funtów.
W ciągu ostatniej dekady Fabscrap zebrał przedkonsumenckie odpady od ponad 900 marek w całych Stanach Zjednoczonych, głównie w okolicach Nowego Jorku, ale także w Filadelfii, Pensylwanii, New Jersey i Massachusetts. Obecnie ma około 400 stałych klientów, od luksusowych po masowych. J.Crew, PVH, Steve Madden i spółka macierzysta Urban Outfitters, Urbn, współpracują z Fabscrap od momentu jego założenia, a kilka z tych marek (plus inne, takie jak Carolina Herrera) wspierało również organizację non-profit grantami i wolontariatem grupowym.
Ale Tagle mówi, że potencjał skalowania Fabscrap jest ograniczony przez brak współpracy w branży. Osiągnięcie następnego poziomu i utrzymanie większej ilości odpadów w obiegu będzie zależeć od marek i partnerów produkcyjnych na wcześniejszych etapach, projektujących z myślą o obiegu zamkniętym. Droga jest jeszcze długa.
Najpierw zmierz, potem redukuj
Aby udowodnić, że redukujesz odpady, musisz wiedzieć, od czego zacząłeś. Dlatego darowizny marek są ważone i katalogowane przed sortowaniem. Ważne jest, aby te dane były rozbite według marek, mówi Tagle, ponieważ nie możesz zredukować tego, czego nie mierzysz. „Śledzimy dane każdej marki indywidualnie, aby mogły zrozumieć swój wpływ na środowisko" — wyjaśnia, zauważając, że każda marka otrzymuje roczny raport wpływu pokazujący zebraną wagę, liczbę odbiorów i sposób, w jaki te darowizny rozkładały się na ponowne użycie, downcycling i składowisko.
Po zważeniu kolekcji jest ona przetwarzana i przygotowywana do sortowania przez wolontariuszy (w ciągu ostatniej dekady było 10 000 wolontariuszy i liczba ta rośnie). W ciągu ostatniej dekady inwestorzy i branża wpompowali setki milionów dolarów w recykling tekstyliów na tekstylia, goniąc za nieuchwytnym celem przekształcenia gór poużytkowych odpadów tekstylnych w nowe produkty. Wysiłki te koncentrowały się głównie na bawełnie i poliestrze, z niektórymi rozwiązaniami dla tkanin mieszanych, ale większość nadal pomija ogromne ilości odpadów, zmagając się z powolnym, kosztownym demontażem. Problem polega na tym, że potencjalne surowce łatwo ulegają zanieczyszczeniu, zwłaszcza w modzie — branży obsesyjnie skupionej na nowości i różnorodności, gdzie poliester może być ozdobiony cekinami, a bawełna zmieszana z elastanem.
Większe kawałki tkanin i próbki prototypów z niewielkimi niedoskonałościami są odkładane do ponownego użycia, wraz z mniejszymi kawałkami skóry. Trafiają one do sklepu internetowego Fabscrap i stacjonarnego sklepu z używaną odzieżą, które razem tworzą drugi największy strumień przychodów organizacji non-profit po opłatach od marek. Tam, gdzie to możliwe, Fabscrap odkłada materiały do ponownego użycia, sprzedając je przez swój sklep internetowy i sklep z używaną odzieżą. Wolontariusze mogą wybierać materiały ze sklepu w zamian za swój czas.
Materiały, których nie można ponownie użyć — ponieważ są podarte, poplamione lub po prostu zbyt małe — są odkładane do downcyclingu, zwykle rozdrabniane na izolację przez partnera Fabscrap w Karolinie Północnej. Przygotowanie materiałów do downcyclingu to „trudny" proces, mówi Tagle, wymagający od wolontariuszy starannego usuwania naklejek, agrafek, guzików lub zamków. Wszystko, co nadaje się do ponownego użycia, jest zachowywane, w tym te elementy mocujące i zapięcia, ale niewielki procent nadal trafia na składowisko.
Obecnie jednym z największych contributorów do składowisk są odpady, które marki oznaczają jako „zastrzeżone" przed odbiorem, mówi Tagle. Ta kategoria istnieje, aby powstrzymać identyfikowalne logo lub cechy wzornicze przed ponownym wejściem na rynek, ale wiele marek stosuje ją zbyt szeroko do darowizn, zmniejszając szansę na ponowne wprowadzenie do obiegu doskonale nadających się do użytku tkanin. To ciągła walka, aby nauczyć marki, by były mniej restrykcyjne. „Naprawdę nie ma powodu, dla którego skóra bez oznakowania marki powinna być oznaczona jako zastrzeżona" — zauważa.
Darowizny obejmują od małych skrawków po próbniki, po rolki tkanin, a nawet prototypowe ubrania.
„Istnieje błędne przekonanie, że recykling tkanin jest naprawdę łatwy, ale w rzeczywistości jest bardzo, bardzo trudny" — mówi Tagle. Fabscrap przez pierwsze osiem lat śledził odpady bawełny i poliestru oddzielnie, mając nadzieję zebrać wystarczająco, aby przekazać znaczący surowiec do recyklerów tekstyliów na tekstylia, ale ilość kwalifikującego się materiału nigdy nie przekroczyła 4% całkowitych darowizn, dodaje. „Nasi wolontariusze często odchodzą z nowym zrozumieniem, co to wymaga i ile jest szarych stref".
To była nieoczekiwana korzyść z programu wolontariackiego, kontynuuje Tagle. „Na początku Fabscrap chodziło o wywarcie jak największego wpływu na środowisko" — wyjaśnia. „To nadal jest sedno tego, co robimy, ale naprawdę pięknym rozwojem było zaangażowanie społeczeństwa. Wiele inicjatyw recyklingu tekstyliów całkowicie pomija ogół społeczeństwa, ale Fabscrap ma wbudowane możliwości wolontariatu, a nasi wolontariusze mogą wrócić do domu z trochę tkaniny na swoje kreatywne projekty w podziękowaniu. Mieliśmy już ponad 10 000 wolontariuszy. Fascynują się tkaninami, dbają o zrównoważony rozwój i są podekscytowani wymianą historii lub technik szycia. Stało się to naprawdę silną społecznością".
Podczas Nowojorskiego Tygodnia Klimatycznego we wrześniu miałem okazję odwiedzić magazyn Fabscrap na Brooklynie i zobaczyć proces z bliska. Szybko stało się jasne, jak czasochłonne i pracochłonne może być sortowanie i demontaż.
Wiele odpadów, którymi zajmuje się Fabscrap, pochodzi bezpośrednio z pracowni projektowych. To chaotyczna mieszanka próbek tkanin, prototypów i nagłówków — próbników, które przędzalnie i producenci tkanin wysyłają markom, aby zaprezentować swoją sezonową ofertę. Żadne dwa nie są takie same. Próbki rozwojowe są z natury eksperymentalne, często mieszają różne materiały i włókna, eksperymentują z cekinami lub zdobieniami, a czasami dodają zamki lub guziki. Nawet nagłówki nie mają standaryzacji — niektóre mają metalowe lub papierowe wieszaki, aby można je było wyeksponować na drążku; niektóre są zszywane lub przyklejane do arkusza papieru lub tektury z podanym składem, podczas gdy inne przychodzą w segregatorach; niektóre to małe kwadraty, inne większe prostokąty. „Każdy próbnik jest całkowicie losowy" — mówi Tagle. „Kiedy nie masz standaryzacji, nie możesz niczego zautomatyzować".
Przędzalnie wysyłają niezliczone nagłówki markom każdego sezonu, prezentując swoją sezonową ofertę. Ale te nagłówki często przychodzą w różnych formatach, a bez standaryzacji trudno jest Fabscrap zautomatyzować swój proces.
Próbki rozwojowe mają ograniczony potencjał standaryzacji, ale nagłówki są do tego idealne, mówi Tagle. Pod koniec zeszłego roku Fabscrap opublikował białą księgę dokumentującą swoje badania nad przedkonsumenckimi materiałami odpadowymi i oferującą rekomendacje dla branży, jak budować obieg zamknięty na wcześniejszych etapach. Wśród sugestii były ramy dla „inteligentniejszych próbników" zaprojektowanych do demontażu i recyklingu lub ponownego użycia. W idealnym świecie, według Fabscrap, nagłówki byłyby mniejsze niż dwa jardy, bez materiału podkładowego i z małą naklejką zawierającą szczegóły dotyczące składu materiału i innych elementów opisowych, takich jak waga i kraj pochodzenia, zgodnie z wymogami.
Pomogłoby to wolontariuszom Fabscrap zrozumieć próbniki, aby wiedzieli, które materiały kwalifikują się do recyklingu, a które do ponownego użycia lub downcyclingu. Ale zmniejszyłoby to również koszty i wpływ na środowisko dla przędzalni, eliminując potrzebę stosowania papierowych, plastikowych lub metalowych elementów. Aby pomóc przędzalniom ocenić wpływ ich nagłówków, Fabscrap opracował również Smart Swatch Scorecard, który przypisuje projektom nagłówków ocenę na podstawie liczby komponentów i łatwości ich demontażu.
Wiele odpadów, które otrzymuje Fabscrap, jest rozdrabnianych lub poddawanych downcyclingowi do wykorzystania w izolacji. Ale aby to zrobić, wolontariusze muszą najpierw usunąć wszelkie zdobienia i zapięcia, w tym guziki, które są ponownie wprowadzane do obiegu w sklepie.
Idąc dalej, Tagle mówi, że jej celem jest tego rodzaju edukacja branżowa i współpraca, pomaganie interesariuszom na każdym etapie procesu projektowania w zrozumieniu, jak ich wybory mogą umożliwić i przyspieszyć obieg zamknięty na późniejszych etapach. „Znajdowanie sposobów radzenia sobie z odpadami, którymi nikt inny nie chce się zajmować, to ogromna łamigłówka" — mówi Tagle. „Prawdopodobnie zajmie nam to następne 10 lat, aby ją rozwiązać".
Najczęściej zadawane pytania
FAQ Kryzys odpadów tekstylnych Po 10 latach Fabscrap wie, czego brakuje modzie o obiegu zamkniętym
1 Czym jest kryzys odpadów tekstylnych
To ogromny problem odzieży i tkanin wyrzucanych zamiast ponownego użycia lub recyklingu. Miliony ton trafiają na składowiska lub do spalarni każdego roku, zanieczyszczając środowisko
2 Czym jest Fabscrap
Fabscrap to organizacja non-profit z siedzibą w Nowym Jorku, która zbiera odpady tekstylne od marek modowych, projektantów i fabryk i znajduje sposoby na ich ponowne użycie lub recykling. Działa od około 10 lat
3 Czym jest moda o obiegu zamkniętym
Moda o obiegu zamkniętym to system, w którym ubrania i tkaniny są utrzymywane w użyciu tak długo, jak to możliwe — ponownie używane, naprawiane lub poddawane recyklingowi — zamiast być produkowane, noszone krótko i wyrzucane. To przeciwieństwo modelu weź, wyprodukuj, wyrzuć
4 Czego brakuje dziś w modzie o obiegu zamkniętym według Fabscrap
Infrastruktury i konsekwencji. Wiele marek mówi o obiegu zamkniętym, ale niewiele ma rzeczywiste systemy zbierania, sortowania i przetwarzania odpadów tekstylnych na skalę. Fabscrap mówi, że brakującym elementem jest nieefektowna logistyka pośrednia, sortowanie i rzeczywista zdolność recyklingu
5 Dlaczego odpady tekstylne są tak dużym problemem
Moda jest jednym z najbardziej zanieczyszczających przemysłów na świecie. Produkcja nowych ubrań zużywa ogromne ilości wody i energii, a wyrzucone ubrania uwalniają metan na składowiskach. Większość tekstyliów nigdy nie jest poddawana recyklingowi
6 Co dzieje się z przekazanymi ubraniami, które nie zostaną sprzedane
Wiele jest wysyłanych za granicę, poddawanych downcyclingowi na szmaty lub izolację, albo spalanych. Duża część nadal trafia na składowiska. Tylko niewielka część staje się nową odzieżą
7 Jakiego rodzaju odpady obsługuje Fabscrap
Głównie odpady poprzemysłowe — skrawki, próbki i nieużywane tkaniny od marek i fabryk. Zajmuje się również niektórymi przedmiotami poużytkowymi
8 Co Fabscrap robi z tkaninami, które zbiera
Sortuje je i albo odsprzedaje artystom, studentom i projektantom, albo wysyła do recyklerów, którzy przekształcają je w nowe materiały, takie jak izolacja lub przędza
9 Czy wszystkie tekstylia można poddać recyklingowi
Nie. Włókna naturalne, takie jak bawełna i wełna, są łatwiejsze do recyklingu. Tkaniny mieszane są znacznie trudniejsze i często nie można ich poddać recyklingowi na nową odzież